Aydınlatma Metni ile Açık Rıza Arasındaki Fark

KVKK uyum çalışmalarında en çok karıştırılan iki kavram aydınlatma yükümlülüğü ve açık rızadır. Pek çok işletme, tek bir metin hazırlayıp altına onay kutusu koyarak her iki yükümlülüğü birden karşıladığını düşünür. Oysa bu yaklaşım, Kişisel Verileri Koruma Kurulu kararlarında sıkça eleştirilen bir hatadır.

Aydınlatma yükümlülüğü nedir?

Aydınlatma, veri sorumlusunun kişisel veri işlerken ilgili kişiyi bilgilendirme borcudur. Koşulsuzdur: hangi hukuki sebebe dayanırsanız dayanın, kişiyi bilgilendirmek zorundasınız. Aydınlatma bir izin alma işlemi değildir; onay kutusu gerektirmez. Kişiye kim olduğunuzu, verisini hangi amaçla işlediğinizi, kime aktardığınızı ve haklarını anlatırsınız.

Açık rıza nedir?

Açık rıza, belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan onaydır. Yalnızca kanunda sayılan diğer işleme şartlarından hiçbiri uygulanamadığında başvurulur. Yani açık rıza, ilk seçenek değil son çaredir.

Ne zaman açık rıza gerekmez?

• Sözleşmenin kurulması veya ifası için zorunlu ise (müşteri siparişi, teslimat adresi)
• Kanunen açıkça öngörülmüşse (fatura düzenleme, SGK bildirimi)
• Veri sorumlusunun hukuki yükümlülüğünü yerine getirmesi için zorunlu ise
• İlgili kişinin kendisi tarafından alenileştirilmiş ise
• Bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması için zorunlu ise
• Temel hak ve özgürlüklere zarar vermemek kaydıyla meşru menfaat için zorunlu ise

Ne zaman açık rıza gerekir?

Tipik örnekler; ticari elektronik ileti (SMS, e-posta bülteni) gönderimi, pazarlama amaçlı profilleme, zorunlu olmayan çerezlerle reklam takibi ve özel nitelikli kişisel verilerin (sağlık, biyometrik veri) işlenmesidir. İşe alım sürecinde referans araması, sözleşme için zorunlu olmadığı ölçüde yine rızaya dayanır.

Neden ayrı olmalı?

Aydınlatma ile açık rızayı tek metinde birleştirmek, rızayı 'özgür irade' olmaktan çıkarır. Kişi hizmeti alabilmek için mecburen onaylıyorsa, o rıza geçerli değildir. Doğru kurgu, aydınlatma metnini bilgilendirme olarak sunmak ve açık rızayı yalnızca gerçekten gerekli olan kalemler için ayrı ve işaretlenmemiş bir kutuyla almaktır.

Pratik kontrol listesi

• Aydınlatma metniniz veri işleme faaliyetinden önce sunuluyor mu?
• Açık rıza kutuları önceden işaretli mi? (Olmamalı)
• Rıza vermeyen kişi hizmetten yararlanabiliyor mu?
• Rızanın geri alınması için kolay bir yol sunuyor musunuz?
• Rıza kayıtlarını tarih ve içerik olarak saklıyor musunuz?
• Web formu, sözleşme ve çağrı merkezi için ayrı metinleriniz var mı?

Börü Medya olarak KVKK uyum projelerinde önce veri envanterini çıkarıyor, her faaliyet için doğru hukuki sebebi belirliyoruz. Böylece gereksiz yere rıza istenen alanları temizliyor, gerçekten rıza gereken yerlerde geçerli bir kurgu oluşturuyoruz.